25 avqust, AZƏRTAC
Azərbaycan–Özbəkistan aqrar əməkdaşlığında əsas perspektiv sadəcə qarşılıqlı kənd təsərrüfatı məhsulları satışının artırılmasında deyil, birgə istehsal–emal–logistika–ixrac zəncirinin yaradılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri zamanı 2030-cu ilədək iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılması üzrə proqramın qəbul olunması bu baxımdan yeni iqtisadi imkan yaradır. Son beş ildə qarşılıqlı ticarətin artıq üç dəfə artması da bu hədəfin müəyyən iqtisadi bazaya söykəndiyini göstərir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında Elm və Təhsil Nazirliyinin İqtisadiyyat İnstitutunun “Aqrar sektorun iqtisadi problemləri” şöbəsinin müdiri, iqtisad elmləri doktoru Yunus Sadıqov deyib.
O bildirib ki, aqrar sahədə ilk istiqamət birgə istehsal və emal müəssisələrinin yaradılmasıdır: “Əslində bunun ilkin nümunələri artıq mövcuddur. Özbəkistan şirkətlərinin iştirakı ilə Azərbaycanda pambıq-tekstil klasterləri yaradılır. Belə layihələr Yevlax, Ağcabədi, İmişli və Mingəçevir istiqamətində həyata keçirilir və məqsəd yalnız pambıq yetişdirmək deyil, xammalın daha dərin emalını təşkil etməkdir. Bu yanaşmanı meyvə-tərəvəz, ipəkçilik, yem istehsalı və digər sahələrə də genişləndirmək mümkündür. İkinci istiqamət meyvəçilik və bağçılıq üzrə ortaq layihələrdir. Son dövlət səfəri zamanı Azərbaycanın “Gold Fresh Fruits” şirkətinin Özbəkistanda meyvə bağları layihəsinə start verilməsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. Məncə, belə layihələr sadəcə bağ salınması ilə yekunlaşmamalıdır. Növbəti mərhələdə həmin bağların yanında çeşidləmə, soyutma, qablaşdırma, şirə, konsentrat və quru meyvə istehsalı müəssisələrinin yaradılması nəzərdə tutula bilər. Çünki aqrar iqtisadiyyatda əsas gəlir çox vaxt xammalın özündən deyil, emal və satış zəncirində yaradılan əlavə dəyərdən formalaşır. Üçüncü istiqamət birgə ixrac platformasının yaradılmasıdır. Burada ölkələr bir-birinə yalnız satış bazarı kimi baxmamalıdır. Azərbaycan Özbəkistan məhsulları üçün Türkiyə, Qara dəniz hövzəsi və digər qərb bazarlarına çıxışda, Özbəkistan isə Azərbaycan məhsulları üçün Mərkəzi Asiya bazarlarına girişdə mühüm logistika tərəfdaşı ola bilər. Orta Dəhlizin inkişafı bu modeli daha real edir və iki ölkə rəhbərlərinin son görüşündə nəqliyyat əlaqələrinin və Orta Dəhlizin inkişafının ayrıca vurğulanması da təsadüfi deyil”.
Y.Sadıqov praktik baxımından “Azərbaycan–Özbəkistan Aqrar İnvestisiya Portfeli”nin yaradılmasını faydalı hesab edir: “Burada məsələn, 10–15 konkret layihə əvvəlcədən müəyyən edilə bilər: intensiv meyvə bağları, soyuducu anbar və logistika mərkəzləri, meyvə-tərəvəz emalı, pambıq-tekstil zənciri, toxum və ting istehsalı, ipəkçilik, yem istehsalı və müasir suvarma layihələri. Hər layihə üzrə yer, investisiya məbləği, tərəfdaş şirkətlər və nəzərdə tutulan ixrac bazarı əvvəlcədən göstərilməlidir. Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin maliyyə imkanlarından da belə layihələrin dəstəklənməsi üçün istifadə oluna bilər.
Yəni növbəti mərhələnin əsas prinsipi belə olmalıdır: “bir-birimizə məhsul sataq” modelindən “birlikdə istehsal edək, emal edək və üçüncü bazarlara sataq” modelinə keçmək. Hesab edirəm ki, məhz bu yanaşma aqrar əməkdaşlığın iqtisadi miqyasını əhəmiyyətli dərəcədə böyüdə və müəyyənləşdirilən 1 milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi hədəfinin reallaşmasına real töhfə verə bilər”.
